Huisdieren
Huisdieren
Ammoniak is een verbinding bestaande uit stikstof en waterstof, met de moleculaire formule NH3. Bij kamertemperatuur is het een gas, maar omdat het waterstofbruggen kan vormen, lost het extreem goed op in water. In de natuur wordt ammoniak geproduceerd door stikstoffixerende bacteriën die atmosferische stikstof omzetten in een vorm die planten kunnen gebruiken. Het wordt ook uitgescheiden door vissen en bepaalde andere dieren. Ammoniak in water is giftig voor vissen zelfs bij lage concentraties en bij hogere concentraties ook giftig voor mensen.
Proteïnen en nucleïnezuren zoals DNA zijn beide belangrijke soorten moleculen in cellen die stikstof bevatten. Wanneer deze moleculen worden afgebroken, wordt ammoniak vrijgegeven als een giftig bijproduct. Bij mensen en andere zoogdieren wordt dit ammoniak vervolgens omgezet in een veiliger afvalproduct genaamd ureum, dat vervolgens via de urine wordt uitgescheiden. Vissen echter scheiden ammoniak uit zonder het eerst om te zetten. Sommige bacteriën fixeren ook atmosferische stikstof om ammoniak te produceren; andere micro-organismen die dode of verrotte organische stof consumeren, geven ammoniak vrij als onderdeel van het afbraakproces. Verschillende andere bacteriën zetten ammoniak in de grond om in nitrieten en nitraten, waardoor ze een sleutelrol spelen bij het in stand houden van plantenleven--en daarmee al het andere leven op land.
Ammoniak is zeer giftig voor vissen zelfs bij zeer lage concentraties; concentraties van 0,2 tot 0,5 ppm zijn voldoende om sommige aquariumsoorten te doden. De precieze concentratie ammoniak die voldoende is om een vis te doden, hangt af van de temperatuur en pH van het water. Gezien de ernstige bedreiging die ammoniak vormt voor je vissen, is de beste algemene regel echter dat het niet op niveaus aanwezig mag zijn die je kunt detecteren. Als je ammoniak in het aquarium kunt detecteren met een testset, is het niveau waarschijnlijk te hoog.
Mensen zijn niet zo gevoelig als vissen voor ammoniak in hun watervoorraad; bovendien zijn ammoniakgehaltes in de meeste natuurlijke waterbronnen zeer laag. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is het niveau dat in grondwater wordt aangetroffen doorgaans onder 0,2 mg per liter. Het Oregon Department of Human Services waarschuwt dat langdurig consumptie van water met concentraties boven 1 mg per liter op de lange termijn schade aan interne organen kan veroorzaken. De National Academy of Sciences beveelt een standaard van 0,5 mg per liter of lager aan voor drinkwater als algemene richtlijn.
Helaas is ammoniak moeilijk te filteren uit drinkwater; omgekeerde osmose, distillatie of ionenwisselsystemen kunnen het verwijderen, maar zijn vaak duur. Het desinfecteren van water met chloraminen kan ammoniakgehaltes verhogen. De aanwezigheid van aanzienlijke ammoniak in drinkwater kan wijzen op verontreiniging met rioolwater, dierlijke afvalstoffen of kunstmestafvoer, aangezien hoge concentraties anders zeldzaam zijn in onvervuild water. Als je waterbron verontreinigd is, is de beste en eenvoudigste oplossing misschien om een andere geschikte bron of voorraad te vinden.
Te veel vismedicatie toevoegen, een te klein filter gebruiken of het filter onjuist reinigen, zijn veelvoorkomende oorzaken van ammoniakophoping in visbakken. Chloorbehandeld kraanwater is ook een andere mogelijke bron van ammoniak in je viswater. Het is belangrijk om dode of verrotte stof uit de tank te verwijderen, het filter regelmatig te reinigen en ammoniak te controleren met een testset--sets zoals deze zijn verkrijgbaar in de meeste dierenwinkels.